Czy naprawdę jesteś humanistą?

O realnych i urojonych predyspozycjach zawodowych rozmawiamy z Radosławem Kaczanem, psychologiem Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej.

Czy istnieją predyspozycje do nauk ścisłych lub humanistycznych?
Radosław Kaczan, SWPS: Badanie przeprowadzone wśród 10-latków wykazało, że już we wczesnoszkolnym etapie dzieci potrafią określić, jakie wolą przedmioty i dlaczego. Często boją się matematyki. Wolałyby nie uczyć się jej, bo jej nie rozumieją. Może to wynikać z tego, że ten przedmiot od początku nie jest najlepiej nauczany. Dlatego mamy rzesze osób, które przez całą swoją edukację deklarują, że są humanistami. Pojawia się ryzyko bezradności intelektualnej wobec matematyki czy później – fizyki. Najłatwiej powiedzieć: „Zostanę humanistą, nie mam umysłu ścisłego”. Ale z głębokimi preferencjami ma to niewiele wspólnego.

I potem okazuje się, że wybrali źle?
Wielu ludzi znalazło się na studiach humanistycznych zupełnie przypadkowo. Złożyli dokumenty na studia humanistyczne, bo był na nie boom. Skąd się wziął? Po pierwsze organizacja kształcenia na studiach humanistycznych jest znacznie prostsza i tańsza – nie trzeba tworzyć kosztownych laboratoriów. Po drugie – nie było matematyki na maturze.

Po trzecie nie trzeba wkładać tyle wysiłku, żeby je ukończyć.
Tak, jeżeli potraktujemy je tak, że ktoś sobie przyjdzie pogada, obejrzymy film, skomentujemy go… A tymczasem tak, jak inżynierowie ślęczą w laboratoriach, tak humaniści powinni ślęczeć nad książkami i czytać, czytać i jeszcze raz czytać.

Czy ktoś, kto do tej pory czuł się humanistą może zostać dobrym inżynierem?
Na pewno każdy może opanować wiedzę na takim poziomie, żeby mógł wybrać dalszą drogę bez lęku o to, że coś mu się nie powiedzie. A w szerokim sensie jego humanistyczna wiedza jest jak najbardziej pożądana w kierunkach ścisłych. Jeżeli odwołamy się do szczytnych tradycji naukowców, matematyków, logików, to oni byli przecież humanistami w takim sensie, że czytali filozofów, znali się na muzyce itd. Dzięki temu potrafili całościowo ujmować problemy czy zrozumieć pewne pojęcia. Jeżeli pozbawimy inżynierów możliwości uczenia się filozofii, będą tylko ludźmi do wykonywania konkretnych zadań, dlatego uważam, że warto nauczać przedmiotów humanistycznych na kierunkach ścisłych.

Najlepiej, gdybyśmy byli wszechstronnie wykształceni, ale znalezienie swojej wąskiej dziedziny powoduje, że stajemy się w niej ekspertami.
Widzę pewne niebezpieczeństwo w takim ukierunkowaniu się. Jeżeli będziemy wszystkim powtarzać: zostań inżynierem, specjalizuj się wąsko, jesteś potrzebny na rynku pracy, to przez kilka lat wyprodukujemy rzeszę lepszych lub gorszych inżynierów, którzy nie będą potrafili wyjść poza swoją perspektywę. Jeżeli przez ileś lat byli formowani do myślenia w tylko jeden sposób, to nagle nie zabłysną innowacyjnością, nie zostaną wynalazcami. Elastyczność, pomysłowość, twórczość wynika z poszerzania swoich zainteresowań przez dziedziny zupełnie niezwiązane z głównym nurtem. Ja jestem psychologiem i dla przyjemności rozwiązuję łamigłówki, ponieważ bardzo dobrze robi naszemu umysłowi zajmowanie się rzeczami, które pozornie nie przynoszą żadnych efektów.

Czy wykonywanie zawodu niezgodnego z zainteresowaniami prowadzi do frustracji?
To zależy od podejścia. Dla wielu osób praca nie jest pasjonująca ani osobiście ważna. Ktoś ją wykonuje, bo to jest jego źródło dochodu. Myślę, że frustracja w pracy częściej wiąże się z nieodpowiednimi warunkami, rodzi się, kiedy nie radzimy sobie z zarządzaniem zespołem czy rozwiązywaniem konfliktów.

Podziel się

Autor: Rozmawiała Anna Tomczyk